دکتر محمد مصدق
در نهم مرداد ۱۳۳۱، محمد مصدق، لایحهای را به مجلس تقدیم کرد و خواستار اختیارات ششماهه قانونگذاری شد؛ اقدامی که با ایجاد شکاف در نهضت ملی، سرآغاز مسیری شد که در نهایت به کودتا انجامید.
«انگلیسها با وجود اینکه ملت خونسرد و آرامی هستند بر اثر شکستهای پی در پی یکساله اخیر خود در ایران، خونسردی و متانت قدیمی خود را به کلی از دست داده و دست به اعمال مسخرهآمیز و توهین و ناسزا زدهاند. به طوری که توهین و ناسزا به ملت ایران و پیشوایان ملی ایران اخیراً از صفحات مطبوعات انگلیس به صحنههای تأتر انگلستان نیز سرایت نموده است. اخیراً در یکی از تأترهای لندن نمایشنامهای در خصوص ایران...
تصویر روی جلد نشریات «تهران مصور»، «اطلاعات هفتگی» و «خواندنیها» بعد از پیروزی قیام خونین ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و انتصاب مجدد دکتر محمد مصدق به نخستوزیری «حادثه غیرمترقبه استعفای قوامالسلطنه را که به دنبال وقایع روز سیام تیرماه رخ داده میتوان یکی از مهمترین حوادث سال محسوب داشت. در شماره گذشته ضمن تفسیر اخبار سه روزه ایران توضیح دادیم که طرفداران آیتالله کاشانی و دکتر...
متن زیر عیناً از مجله خواندنیها مورخه ۳۱ تیرماه و ۴ مردادماه ۱۳۳۱ آورده شده است: مهمترین خبر سه روز اخیر استعفای ناگهانی دکتر مصدق و زمامداری قوامالسلطنه است. دکتر مصدق پس از یک ملاقات سه ساعته با شاه که روز چهارشنبه [۲۵ تیر] از ساعت ۱۰ تا یک بعدازظهر صورت گرفت، به لحاظ آنکه تصمیم داشت پست وزارت جنگ را به عهده گیرد و این موضوع برخلاف تصمیم و نظر اعلیحضرت بود، لذا همان روز ساعت ۸ بعدازظهر استعفا...
دکتر محمد مصدق در ۲۵ تیرماه ۱۳۳۱ و در ملاقاتی سه ساعته با شاه از او درخواست کرد تا پست وزارت جنگ را به او بسپارد، اما شاه با درخواست او موافقت نکرد و دکتر مصدق نیز همان روز از نخستوزیری استعفا کرد. متن زیر مربوط به مقاله حسین مکی نماینده اول تهران در مجلس شورای ملی، درباره علت درخواست دکتر مصدق برای احراز پست وزارت جنگ است، که عیناً از مجله خواندنیها مورخه ۳۱ تیرماه ۱۳۳۱ (به نقل از روزنامه باختر...
بخشهایی از سخنرانی دکتر محمد مصدق در دادگاه لاهه، ۱۹ خرداد ۱۳۳۱: «...آقایان قضات امروز در اینجا اجتماع کردهاند تا به صلاحیت خود در رسیدگی به موضوعی که صرفاً در حدود حق حاکمیت ایران میباشد و از امور داخلی کشور ما بهشمار میرود رأی بدهند...از شما آقایان قضات محترم تمنّا دارم که به نظرات و احساسات ملی ما پی ببرید و اطمینان دارم که در این زمینه کوتاهی نخواهید کرد. هیچگونه علت اخلاقی و یا...
متن زیر عیناً از روزنامه اطلاعات مورخه ۲۲ تیر ۱۳۳۱ آورده شده است: روزنامه «مونترآل دیلیاستار» که از جراید معروف کانادا میباشد، در شماره اخیر خود به قلم مفسّر خویش راجع به وضع مالی ایران چنین مینویسد: اقتصادیات ایران که بر اثر اختلاف ایران و انگلیس بر سر نفت شدیداً از هم پاشیده شده باعث شگفتی کلیه کارشناسان شده است، که چگونه هنوز ایران میتواند در برابر این مشکلات ایستادگی کند. در یک...
در شرایطی که هیچ کس جرأت اظهار عقیده نداشت، نواب صفوی بار دیگر در دفاع از حیثیت و تمامیت ارضی سرزمینهای اسلامی، به پا خاست و اعتراض تشکیلاتش به نادیده گرفتن منافع ملی بخاطر جلب رضایت آمریکا را از طریق سپهبد تیمور بختیار مستقیما به شاه ابلاغ کرد.
تاریخ سند: ۱۱ شهریورماه ۱۳۳۲ سفارت شاهنشاهی ایران - دمشق وزرات امور خارجه به مناسبت انتشار خبر امکان وقوع معاملات بازرگانی بین دولت شاهنشاهی و اسرائیل، روزنامه «الجبل» چاپ دمشق در شماره مورخه ۵۳/۸/۲۸ [۶ شهریور ۱۳۳۲] تحت عنوان:«آنچه را ژنرال زاهدی درباره ایران و اسرائیل گفته است بر چه باید حمل کرد؟»، شرحی نوشته که قطعه روزنامه حاوی شرح مزبور و ترجمه فارسی* آن برای مزید استحضار...
سازمانهای جاسوسی انگلیس و آمریکا با همکاری سرلشکر زاهدی، با بهانهگیری از نفوذ کمونیستها، در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ دولت مصدق را سرنگون کردند. نهضت ملی نفت شکست خورد، زاهدی نخستوزیر شد و شاه بازگشت. در نیمهشب 25 مرداد، سرهنگ نعمتالله نصیری، به اتکای تانک و با حکمی از سوی شاه به منزل مصدق مراجعه کرد و مصدق در قبال حکم واصله، رسید داد. آنگونه که مصدق خود بعدا در دادگاه مدعی شد، هم حکم به دستخط شاه...
یکی از نمونههای مستند تاریخی برای عریان ساختن ماهیت دموکراسی غربی، مطالعه رفتار دولتهای غربی از جمله آمریکا و انگلیس با محمد مصدق و دولتش طی تحولات سالهای ۱۳۲۲ تا ۱۳۳۲ است؛ دههای که مصدق با آراء مردم وارد مجلس شد، با آراء نمایندگان مردم به نخستوزیری رسید، در ملی شدن نفت ایفای نقش کرد، سپس با فشار انگلیس به دربار پهلوی اختیاراتش محدود شد و نهایتا با کودتای مشترک آمریکا و انگلیس، دولتش ساقط...
پس از عزل مصدق توسط شاه و انتصاب قوام به عنوان نخستوزیر، آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی مردم را به مقاومت و حمایت از مصدق فراخواند و گفت اگر قوام نرود، اعلام جهاد می کنم و خودم کفن پوشیده و با ملت در پیکار شرکت مینمایم.
: ریچارد هلمز (Richard Helms) در ۹ تیرماه ۱۳۴۵ به عنوان رئیس سازمان سیا در کاخ سفید سوگند یاد کرد. دوران ریاست هلمز نزدیک به هفت سال طول کشید که سالهای ۱۳۴۵ تا اواخر اسفند ۱۳۵۱ را در برگرفت. هلمز هم در دوران معاونت سیا یعنی سالهای ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۵ و هم در دوران ریاست سیا مسافرتهای متعددی به تهران داشت. هلمز سرانجام در پی افشای دخالتهای گسترده «سیا» در تقلبهای انتخاباتی سال ۱۹۷۲ به نفع ریچارد...
ساعت ۹ صبح روز نهم اسفند [۱۳۳۱] بود. دکتر مصدق به قصد ملاقات با شاه عازم کاخ اختصاصی شد و طبق معمول، من به عنوان فرمانده گارد مخصوص در خدمتشان بودم. دکتر مصدق وقتی از اتومبیل پیاده شد متفکر به نظر میرسید. وی به آرامی به سوی کاخ اختصاصی تشریف بردند. آن روز من از چگونگی این ملاقات بیخبر بودم و نمیدانستم چه مسائل مهمی در شرف تکوین است، ولی از ظواهر امر کم و بیش متوجه اهمیت قضیه شده بودم. ظاهراً شاه، پس...
(به نقل از روزنامه اطلاعات؛ اول و دوم آبانماه ۱۳۳۰) متن کامل نطق سوم آقای دکتر مصدق در شورای امنیت جناب آقای رئیس محترم شورای امنیت، نماینده انگلستان با فراموش کردن گذشته، ما را بیش از پیش خوشحال و خشنود ساخته است. وی احساس میکند که این قضیه به مثابه کتابی است که باید از خواندن آن منصرف شد. نماینده انگلیس سعی داشته از سکوت و خاموشی ما استفاده کرده و با ارائه مطالب و اتهامات غلط و ساختگی،...
(به نقل از روزنامه اطلاعات؛ ۲۹ و ۳۰ مهرماه ۱۳۳۰) متن کامل نطق دوم* آقای دکتر مصدق در شورای امنیت قبل از ایراد و قرائت نطق خویش میل داشتم از طرف ملت و دولت ایران به مناسبت قتل ناجوانمردانه لیاقتعلی خان به ملت و دولت پاکستان تسلیت عرض کرده و نسبت به این فقدان تأسفانگیز اظهار تأثر نمایم. ملت پاکستان از مللی است که ملت ایران نظر بسیار عالی نسبت به وی داشته و ما برای مردم پاکستان احترام کامل...
«مجله «الاثنین» چاپ قاهره، در آخرین شماره خود تحت عنوان «چاهی که چرچیل برای دکتر مصدق کَند»، چنین نوشت: «یکی از خبرنگاران آمریکایی که در جلسات اولیه محاکمه دکتر مصدق در تهران حضور داشته، فرصتی به دست آورده و از نخستوزیر سابق ایران پرسیده است:«در این ماجرا[=کودتای 28 مرداد]، آمریکا یا انگلیس، کدام یک را مسئول میدانید؟» و دکتر مصدق چنین جواب داده است:«آمریکاییها به نظر من...
مجله خواندنیها؛ ۲ اسفندماه ۱۳۳۱: «...روزنامه انگلیسی «نیوزکرونیکل» در خصوص توافق سیاسی انگلیس [و] آمریکا در خاورمیانه مینویسد:«ممکن است این توافق با صدور اعلامیه مشترکی از طرف چرچیل و آیزنهاور اعلام شود و پیشنهاد مشترک جدیدی به امضای چرچیل و آیزنهاور به دکتر مصدق داده شود. این پیشنهاد مشترک جدید که همان پیشنهادات چرچیل و ترومن با تغییرات مختصری خواهد بود، یکبار دیگر توافق و اتحاد...
مجله «تهران مصوّر»؛ ۲۳ آبانماه ۱۳۳۱: «...موضوع مهم دیگری که در این هفته فوقالعاده توجه محافل سیاسی پایتخت را جلب کرده است، ملاقاتهای طولانی «آیتالله کاشانی و هندرسن» و همچنین ملاقات «هندرسن و دکتر مصدق» است. هندرسن سفیرکبیر آمریکا پس از اینکه دوبار با آیتالله کاشانی ملاقات کرد، به خبرنگاران خارجی گفت «طرفین تعهد کردهایم از مذاکراتی که بین ما صورت گرفته برای...
تاریخ سند: ۲۹ خرداد ۱۳۴۰ محرمانه موضوع: دستخط تجلیل دکتر محمد مصدق از مرحوم دکتر فاطمی دکتر محمد مصدق طی دستخطی خطاب به ملت ایران تز ملی شدن صنعت نفت را نتیجه پیشنهاد مرحوم دکتر حسین فاطمی در منزل [محمود] نریمان اعلام نموده و خواسته است که از آن مرحوم تجلیل شود. عکس این دستخط مقارن ساعت ۱۸ امروز توسط مأمور ویژه از اتاق شورای دانشگاه تهران به دست آمده و متعلق به گردانندگان میتینگ ۲۹ خرداد...
