رضاشاه
برخلاف روایت رایج از «موازنه منفی» یا «سیاست سوم» به مثابه تلاش رضاشاه برای نزدیکی به آلمان نازی برای استقلال از سلطه سنتی روس و انگلیس در ایران، شواهد نشان میدهد نزدیکی عامل کودتای انگلیسی سوم اسفند به هیتلر نه در تضاد با وابستگی او به بریتانیا، بلکه دقیقاً در چارچوب تأیید و تشویق لندن شکل گرفت. هراس استراتژیک بریتانیا از گسترش کمونیسم و نفوذ شوروی در فاصله دو جنگ، آلمان وایمارِ...
سپیدهدم سوم شهریور ۱۳۲۰، همزمان با یورش هماهنگ ارتشهای انگلیس و شوروی از دو سوی مرزهای شمالی و جنوبی، علی منصور نخستوزیر و جواد عامری کفیل وزارت خارجه، بیدرنگ رضاشاه را از ماجرا آگاه ساختند.[1] عامری مأموریت یافت تا با سفرای دو کشور مهاجم وارد گفتگو شود. پس از چند دور مذاکره و مکاتبه با دولت بریتانیا، پنج روز بعد سفیر ایران در لندن در گزارش خود یادآور شد که به «معاون وزارت امور خارجه»...
تهران در سال ۱۳۰۴ خورشیدی بسیار کوچک بود و میدان توپخانه مهمترین میدان پایتخت آن شناخته میشد. این میدان بر خلاف تصور امروزی، فضایی بود با یک حوض بزرگ و کم عمق در وسط که درختان و چمن آن را احاطه کرده بودند. اطراف حوض را توپهای جنگی احاطه میکردند و در اطراف میدان، ساختمانهای دو طبقه ای دیده می شد که برای مقاصد نظامی ساخته شده بودند . تصویر این میدان در آن سال، نمایی از چهره نظامی تهران را به...
انگلیس اشغال ایران را که با عنوان «عملیات پشتیبانی» (Operation Countenance) شناخته میشود، با هماهنگی اتحاد جماهیر شوروی و از سه جبهۀ مختلف انجام داد: جنوب: فرود نیروهای هندی در بنادر خرمشهر و آبادان در ساحل خلیج فارس؛ مرکز: پیشروی نیروهای بریتانیایی و هندی از خانقین در شرق عراق به سمت کرمانشاه و همدان؛ و شمال: توسط نیروهای شوروی. ژنرال سر آرچیبالد ویول، فرماندهی عملیات اشغال ایران را در شهریور...
انگلیس اشغال ایران که با عنوان «عملیات پشتیبانی» (Operation Countenance) شناخته میشود را با هماهنگی اتحاد جماهیر شوروی و از سه جبهه مختلف انجام داد. جنوب: فرود نیروهای هندی در بنادر خرمشهر و آبادان در ساحل خلیج فارس، مرکز: پیشروی نیروهای بریتانیایی و هندی از خانقین در شرق عراق به سمت کرمانشاه و همدان و شمال: توسط نیروهای شوروی. ژنرال سر آرچیبالد ویول، فرماندهی عملیات اشغال ایران را در شهریور 1320 را...
حضور آمریکا در ایران در جریان جنگ جهانی دوم، نقطهآغازی برای گذار از انزوای سنتی به نفوذ راهبردی در خاورمیانه بود. ایالات متحده با مدیریت کریدور تدارکاتی به شوروی و اعزام مستشارانی چون میلسپو، ضمن بازسازی ساختارهای ایران، سیاستمداران را به غرب متمایل کرد. این تجربه، زمینهساز نقشآفرینی گسترده و حمایت از محمدرضا پهلوی در دهههای بعد شد.
وزارت داخله اداره کل شهربانی به تاریخ: ۱۴/۱۲/۱۲ نمره: ۲۶۴۴۸/۱۲۸۷۶ محرمانه - مستقیم - فوری ریاست دفتر مخصوص شاهنشاهی شهربانی مشهد راپورت میدهد که خانمها برای زیارت به آستانه و عبادت در مسجد بدون حجاب[=بدون چادر و چارقد] و با روسری داخل میشوند. در صورتی که اوامر مطاعه شرفصدور یابد فعلاً از داشتن روسری ممانعت نشود. متمنی است اوامر مطاعه را ابلاغ فرمایند. کفیل اداره شهربانی **** ...
وز چهارم اسفند ۱۳۰۵ شمسی لایحه تأسیس راهآهن سراسری ایران به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید. در حالیکه بسیاری از سیاستمداران و کارشناسان، راهآهن مطلوب ایران را مسیری شرقی ـ غربی میدانستند که کانونهای تجاری کشور را به هم پیوند دهد، در نهایت طرحی شمالی ـ جنوبی به تصویب رسید؛ خطی که بعدها به «راهآهنی از هیچکجا به هیچکجا» شهرت یافت. تصویب این طرح در مجلس شورای ملی، سرآغاز مناقشهای تاریخی شد.
خانواده شاه، دو تخته فرش نفیس نقشدار با تصویر هیتلر و علامت سواستیکا به او هدیه دادند. هیتلر در مقابل سه عکس امضا شده از خودش را به آنها داد که برای رضاشاه بسیار ارزشمند بود، چون شیفته رویکرد فاشیستی هیتلر شده بود.
سند شماره ۱: ارکان حرب کل قشون مرموزات کشف تلگراف کفیل فرماندهی تیپ مستقل فارس - از شیراز نمره وارده: ۳۴۱۵ تاریخ اصل: ۱۳۰۷/۷/۱۴ مقام محترم ریاست ارکان حرب کل قشون در اثر انتشار اعلان نظام وظیفه امروز صبح کلیه دکاکین و بازارها از طرف اهالی تعطیل و مشغول ازدحام بوده و انقلاباتی را در نظر دارند. برحسب تقاضای ایالت جلیله پنجاه نفر نظامی برای حفظ انتظامات و جلوگیری به نظمیه کمک داده شده است....
در گزارش حوادث ۲۲ دی ماه ۱۳۰۶ آمده است: «در ساعت دو و نیم صبح یک فروند طیاره به موجب دستوری که لیله گذشته صادر شده بود با هشت بمب حرکت نمود موقع اشرار را در کبیرکوه کنار صیمره بمبارد نمود. راپرت داد که دو بمب خیلی خوب اصابت کرده و چهاربمب دیگر درمیان چادرهای اشرار محترق شده، دو بمب دور افتاده است.»
خیلی محرمانه، مجلس مختصری در پستوی منزلی گرفته بود و روضه میخواند. یکی از شیطانهای خبرچین، به بخشدار آن زمان منطقه ما خبر داده بود که در فلان منزل مجلس روضهخوانی محرمانه برقرار است. در حالی که این روضهخوان روی صندلی نشسته بود و روضه میخواند، ناگهان بخشدار پرده پستو را کنار زد و داخل شد و با عصبانیت تمام به طرف روضهخوان رفت و روی همان صندلی چند تا سیلی محکم – چپ و راست – به صورت او زد و با اهانت و فحاشی او را از صندلی پایین آورد و با خود برد و مجلس را به هم زد.
دفتر مخصوص شاهنشاهی نمره صادره: ۱۲۱۰۳ خروج: ۷/۱۰/۱۰ وزارت جلیله داخله در باب متحدالشکل نمودن لباس به طوری که ملاحظه میشود برای مردم سوءتفاهمی حاصل شده و مخصوصاً این اختلاف بیشتر در ولایات مشهود است که اهالی فقط کلاه را تغییر داده ولی اغلب همان لباسهای ملبسه سابق را میپوشند، و حال اینکه مقصود از اتحاد شکل این بوده که لباس هم به نیمتنه و شلوار مخصوص آن تبدیل یابد و البته زینتها و زواید...
متحدالشکل شدن لباس، با نادیده گرفتن کامل تنوع قومی، مقدسات مذهبی و حق انتخاب فردی، به جای ایجاد همبستگی، به شکاف عمیق بین حکومت و مردم، سرکوب و فرسایش بخشی از هویت تاریخی ایران منجر شد. نماد مهندسی اجتماعی آمرانه بود که به دلیل بیتوجهی به عقاید ریشهدار مذهبی، تنوع فرهنگی و هویتهای محلی، به جای ایجاد همبستگی ملی، به شکاف، رنجش، مقاومت و سرکوب دامن زد.
وقتی وزیر مختار آمریکا به باقر کاظمی، وزیر خارجه ایران، توضیح داد که نشریات آمریکایی تحت حمایت قانون اساسی این کشور قرار دارند، کاظمیدر عین ناباوری مقام آمریکایی، پیشنهاد کرد که آمریکاییها برای رضایت خاطر ملوکانه اعلیحضرت پهلوی قانون اساسیشان را تغییر بدهند.
رضاخان که به لطف انگلیس که از کودتای سوم اسفند 1299 آغاز شد و تا تاجگذاری او در اردیبهشت 1305، به صورت گام به گام ادامه یافت، در 22 آذر 1304 دیگر از مجلس موسسان عنوان «پادشاه» را کسب کرده بود. سخنران اولین دیدار رسمی او در کسوت پادشاهی پرسی لورن، وزیرمختار انگلیس بود.
نمره ۵۹ از شرفعرض خاکپای مبارک شاهانه ارواحنا فداه گذشت. مشارکت در این امر ضروری نبوده، بهتر این است معذرت بخواهند.
حکومت رضاشاه برای جشن گرفتن آنچه پیروزی جلوه میداد، یک «کارناوال» (Carnival) یا به تعبیر امروزی آن شادپیمایی به سبک اروپایی در تهران برپا کرد. تا از یک سو، پیروزی بودن آن را تثبیت کند؛ از سوی دیگر از رضاشاه قهرمانی در مقابله با امپریالیسم انگلیس بتراشد و همچنین از بعدی که شاید مهمتر بود، هدف او را در فرهنگ دنبال کند.
در ۲۶ آبان ۱۳۱۲، جعفرقلی خان بختیاری، مشهور به سردار اسعد سوم[1]، به دستور مستقیم رضاشاه بازداشت شد. این اقدام که در فضایی آمیخته با سوءظن، بدگمانی و خصومت شخصی شاه نسبت به بختیاریها صورت گرفت، نقطهٔ آغاز پروندهای بود که چند ماه بعد به مرگ او در زندان قصر انجامید.
پس از ناکام ماندن قرارداد ۱۹۱۹، انگلستان خواستههای خود را در کودتای سوم اسفند دنبال کرد. پس از آن تدین نقش مهمی در دورهٔ گزار از قاجار به پهلوی داشت.
