تحریم مشترک ایران و آمریکا در سال ۱۳۴۶

هنوز جعل کشور اسرائیل نهایی نشده بود که اتحادیۀ عرب به‌طور رسمی تحریم اقتصادی «کالاهای تولیدشده توسط یهودیان فلسطین» را اعلام کرد.

تحریم اقتصادی توسط اعراب یکی از بادوام‌ترین و جامع‌ترین ابزار موجود در «اهرم‌های اقتصادی مقابله» است. در سال ۱۳۰۲، کنگرۀ پنجم اعراب مقیم فلسطین بیانیه‌ای تصویب کرد که کلیۀ اعراب را به تحریم تجاری یهود در فلسطین دعوت می‌کرد. این تحریم از سال ۱۳۲۵، در پی شکل‌گیری اتحادیۀ عرب آغاز شد و بعد از ایجاد اسرائیل، اتحادیۀ عرب همۀ معاملات مالی و بازرگانی بین اسرائیل و دول عربی را ممنوع کرد. این تحریم طی ده‌ها سال، جنگ اعراب علیه اسرائیل به شمار می‌رفت. در این زمان (دو سال قبل از تشکیل حکومت اسرائیل)، به منظور جلوگیری از گسترش اسکان یهودیان در مناطق فلسطینی، تحریم کالاها و خدمات یهودیان در منطقه آغاز شد. بعد از تشکیل حکومت اسرائیل در سال ۱۳۲۷، اتحادیۀ عرب، تحریم را برای جلوگیری از رشد اقتصادی اسرائیل گسترش داد. در سال ۱۳۳۰، اتحادیۀ عرب، ادارۀ مرکزی تحریم (CBO) را در دمشق (پایتخت سوریه) برای ایجاد هماهنگی بین فعالیت‌هایی که در جهت تحریم اقتصادی اسرائیل انجام می‌شود، تأسیس کرد. همچنین در این سال، دفاتری در کشورهای عضو برای مدیریت بهتر تحریم ایجاد شد. تا سال ۱۳۳۰ و محوریت یافتن تحریم، تحریم در چند سطح اجرا می‌شد و هدف آنها نه تنها اسرائیل، بلکه دولت‌ها، سازمان‌ها و افرادی بودند که در سراسر جهان با اسرائیل رابطه داشتند.

تحریم اولیه، اعراب، دولت‌های عرب و شرکت‌ها را از خرید و فروش با اسرائیل منع می‌کرد و قراردادهای بین اعراب و اسرائیل را غیرقانونی می‌شمرد. این ممنوعیت، شامل خرید هر نوع کالا، خدمات، تولیدات و هر محصولی که نقل و انتقال آن از اسرائیل صورت گرفته بود، می‌شد. بنابراین طبق تحریم اولیه، هر گونه رابطۀ تجاری، مالی و بازرگانی با اسرائیلی‌ها حرام بود.

تحریم ثانویه، شرکت‌ها و بازرگانان سراسر جهان را در صورت تجارت در اسرائیل به اقدامات تلافی‌جویانه از سوی اعراب تهدید می‌کرد. شرکت‌هایی که با اسرائیل روابط تجاری داشتند، یا در اسرائیل سرمایه‌گذاری می‌کردند، در لیست سیاه قرار می‌گرفتند و در نتیجه خود را در تحریم شرکت‌ها و دولت‌های عرب می‌دیدند. تهیه و به‌روز کردن لیست سیاه، به عهدۀ ادارۀ مرکزی تحریم بود.

اتحادیۀ عرب، تحریم سومی را نیز علیه شرکت‌هایی که با شرکت‌های موجود در لیست سیاه معامله انجام می‌دادند، وضع کرد. در این مرحله، بنگاه‌های خارجی را از مشارکت یا ارتباط اقتصادی با بنگاه‌هایی که در لیست سیاه قرار دارند، منع می‌کند. از موازین این مرحله، ممنوع کردن خرید و فروش اجزایی است که معادل ۱۰ درصد از کل هزینۀ تولید هر کدام از بنگاه‌های داخل در لیست سیاه را تشکیل می‌دهد. شاید مؤثرترین بخش تحریم، عدم سرمایه‌گذاری در اسرائیل و برقرار نکردن رابطۀ تجاری با اسرائیل از سوی شرکت‌ها به خاطر ترس از اقدام تلافی‌جویانۀ اعراب بود که در نتیجۀ آن بسیاری از سرمایه‌گذاران بالقوه و بازرگانان از سرمایه‌گذاری در بازار اسرائیل ناامید شدند.

پس از جنگ شش‌روزه در ۱۳۴۶، قطعنامۀ خارطوم با اصل «نه صلح، نه به رسمیت‌شناسی و نه مذاکره با اسرائیل» صادر شد که تحریم کشورهای حامی اسرائیل را نیز شامل می‌شد. به دلیل حمایت‌های پنهان و آشکار محمدرضا پهلوی از اسرائیل، ایران نیز در کنار کشورهایی همچون آمریکا و بریتانیا، حامی اسرائیل شناخته شد.

وزارت امور خارجه در سندی به این موضوع اشاره کرده و نوشته است: «همان‌طور که تاکنون به کرات توضیح گردیده، غالب کشورهای عربی به استناد مقررات دفتر تحریم اسرائیل به عذر اینکه کالاهای صادرۀ ایران به نحوی از انحاء (اعم از سرمایه، مواد اولیه، مذهب تولیدکنندگان یا صادرکنندگان) با اسرائیل وجه اشتراکی دارد، اقدام به تحریم می‌نمایند.»