گزارش سفیر آمریکا در تهران از وقایع 13 آبان 1357

13 آبان 1357 به روایت اسناد لانه جاسوسی آمریکا

تلگرام - محرمانه - 10776

5 نوامبر 1978 (14 آبان 1357)

از: سفارت آمریکا، تهران 

به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 5 نوامبر

خلاصه: تظاهرات گسترده این‌بار منجر به برخورد خشونت‌آمیز در تهران گردید. سربازان در 3 نوامبر در نزدیکی دانشگاه تهران با دانشجویان برخورد کردند و در 4 نوامبر به طرف همان جمعیت (دانشجویان) تیراندازی کردند. مطبوعات پر از گزارشاتی هستند مبنی بر اینکه کریم سنجابی ممکن است دولت تشکیل دهد و شاید در قدرت با [علی] امینی سهیم شود. در هر حال خمینی تهدید کرده است هر که با رژیم فعلی طرف معامله شود وجهه‌اش را در نظر عموم از بین خواهد برد . [احمد] بنی‌احمد نماینده مخالف در مجلس در اعتراض به تصرف عنوان شده شهر پاوه توسط سالار جاف نماینده آن شهر استعفا نمود. کمیته قضایی مجلس در محروم نمودن [منصور] یاسینی از مصونیت پارلمانیش به توافق رسید. خروج چهره‌های ساواک یعنی [نعمت‌الله] نصیری و [پرویز] ثابتی از ایران ممنوع اعلام شد. ایران‌ایر اعلام نموده اگر اعتصابیون تا 6 نوامبر بر سر کارهایشان بازنگردند پرسنل نیروی هوایی در ایران‌ایر فعالیت خواهند کرد. به طوری که گزارش شده [منوچهر] گنجی وزیر آموزش و پرورش استعفایش را تسلیم نموده است. [ابوالفضل] پناهی وزیر جدید علوم امروز استعفا کرد. بانک ملی محدودیت‌هایی در مورد خروج ارز از ایران قائل شد. آتش و اغتشاش امروز در سراسر تهران وجود داشت. پایان خلاصه.

1- تظاهرات مجدداً در خلال آخر هفته سراسر ایران را فرا گرفت. برای اولین‌بار در طول چندین هفته تهران شاهد بدترین آشوب بود. کنسولگری‌ها از تبریز و شیراز گزارش می‌کنند تظاهرات در تبریز با گاز اشک‌آور متفرق شد و در شیراز هواپیمایی آرام بود. در شیراز اتوبوسی که از مدرسه بین‌المللی خارج می‌شد زیر ضربات سنگ قرار گرفت لیکن هیچ‌گونه جراحتی به وجود نیامد. از بابل مرگ دو نفر گزارش شد. در تمام شهرهای تحت حکومت نظامی و بدون حکومت نظامی بلااستثناء جمعیت انبوهی در خیابان‌ها بود.

2- در تهران که برای روزها شاهد راهپیمایی دانشجویان بدون خشونتی قابل ملاحظه بود، هنگامی که دانشجویان سعی داشتند از دانشگاه تهران به طرف خیابان‌ها حرکت کنند سربازان به روی جمعیت تیراندازی کردند. این نمایش دو بار در 3 و 4 نوامبر هنگامی که دانشجویان قصد داشتند یک مرتبه دانشگاه را ترک کنند اجرا شد. در اولین روز سربازان با استفاده از باطوم به جمعیت یورش بردند و گاز اشک‌آور شلیک کردند. دانشجویان در گروه‌های همیشگی و به شیوه جنگ و گریز به اخلالگری پرداختند و به ساختمان‌ها در منطقه آسیب رساندند. دیروز راهپیمایی بزرگ داخل دانشگاه با برخورد با سربازان در راه ورودی اصلی دانشگاه روبرو شد، هنگامی که سربازان به آنان گفتند که متفرق شوند به طرفشان سنگ و بطری پرتاب کردند. یک شاهد عینی به خبرنگار گفت که سربازان گاز اشک‌آور شلیک کردند، سپس تیرهوایی شلیک کردند و سرانجام به طرف جمعیت تیراندازی کردند. گزارشات مربوط به تلفات به طور وسیعی با یکدیگر اختلاف دارند. این واقعه شبیه واقعه میدان ژاله نبود ولی گزارشات اشاره به چیزی بین 2 و 10 کشته دارند. دولت تیراندازی را قبول دارد ولی در این مورد که تلفاتی وجود داشته انکار می‌ورزد. رئیس دانشگاه تهران که تلاش نموده اعتبارش را در نزد دانشجویان حفظ کند نیز با اینکه 11 نفر زخمی شدند منکر کشته شدن کسی گردید. در هرحال این واقعه بدترین واقعه از زمان میدان ژاله بود. تیراندازی مانع مردم در غارت و چپاول بانک‌ها، مغازه‌ها و غیره در تمام نقاط شهر نشد و تا هتل اینترکنتینانتال نیز کشیده شد.

3- مطبوعات پر است از گزارشاتی در مورد اقدامات و حرکات سیاسی که معمولاً در اطراف دولتی به ریاست سنجابی رهبر جبهه ملی و شاید در ائتلاف با نخست‌وزیر پیشین علی امینی دور می‌زند. انتظار می‌رود سنجابی فردا از پاریس بازگردد و حدس زده می‌شود که شاه او را برای بحث بر سر تشکیل یک دولت فراخواهد خواند. تمام این مطلب نامشخص خواهد ماند، خصوصاً این احتمال که امینی و جبهه ملی با یکدیگر همکاری نمایند . داریوش فروهر سخنگوی جبهه ملی دیروز شدیداً از علی امینی به خاطر مانورهای پشت پرده انتقاد کرد. علاوه بر این آیت‌الله خمینی مجدداً هرگونه آشتی و مصالحه‌ای را رد کرده است و اضافه نموده هر شخصی که با رژیم مذاکره نماید وجهه‌اش را در نظر عموم از بین خواهد برد. یک مقام ارشد جبهه ملی به طور خصوصی خمینی را متهم به بی‌مسئولیتی نمود و گفت «وی مثل یک خدای دروغین[!] عمل می‌کند» ولی ما هیچ‌گونه نشانه‌ای در دست نداریم که وی یا هر مخالف دیگری جرأت کند به طور علنی خمینی را مورد حمله قرار دهد. آیت‌الله شریعتمداری بر این موضع که وی فقط خواستار رعایت قانون اساسی است تصریح نمود. موضع وی به طور ضمنی جدایی وی از آیت‌الله خمینی را می‌رساند ولی شریعتمداری مثل رهبران مخالف دیگر از عنوان کردن علنی اینکه خمینی اشتباه می‌کند می‌ترسد.

4- مطبوعات گزارش می‌کنند منوچهر گنجی وزیر آموزش و پرورش استعفایش را تسلیم نموده و دیگر در جلسات کابینه شرکت نمی‌کند. امروز پناهی وزیر علوم و آموزش عالی نیز استعفا کرد.

5- احمد بنی‌احمد نماینده مخالف مجلس در اعتراض به تصرف شهر پاوه (کرمانشاهان) توسط عاملان سالار جاف نماینده آن شهر در مجلس استعفاء کرد. او سالار جاف را متهم به سازماندهی ضدتظاهرات خشن علیه شهر خود سالار جاف و نیز بستن راه‌های ورودی شهر توسط عوامل مسلح نمود. بنی‌احمد خواستار آن شد که سالار جاف از مصونیت پارلمانیش محروم گردد و سپس محاکمه شود. در این بین سالار جاف تا زمانی که کمیته قضایی مشغول بررسی و تحقیق است در ساختمان مجلس محبوس شده است. کمیته فعلاً منصور یاسینی نماینده مجلس را از مصونیت پارلمانی محروم کرده و مجلس در این مورد تصمیم خواهد گرفت. یاسینی که نماینده تهران است متهم به فساد می‌باشد.

6- [نعمت‌الله] نصیری رئیس سابق ساواک و پرویز ثابتی مقام عالی‌رتبۀ تازه برکنار شده تا هنگام پاسخ به اتهاماتشان در رابطه با تصدی طولانیشان در ساواک از ایران نمی‌توانند خارج شوند. مقامات قضایی پاسپورت آنها را توقیف کرده‌اند.

7- اعتصاب اساساً سیاسیِ ایران‌ایر ادامه می‌یابد و شرکت‌های هواپیمایی خارجی که به پرسنل زمینی ایران‌ایر متکی هستند پروازهایشان به ایران را لغو کرده‌اند. به طوری که گزارش شده مدیریت به اعتصابیون گفته است اگر تا 6 نوامبر به سر  کارهایشان بازنگردند پرسنل نیروی هوایی در ایران‌‌ایر فعالیت خواهند نمود.

8- بانک ملی ایران دیروز برای جلوگیری از خروج ارز به خارج اقدام نمود. بر اساس مقررات جدید در هر یک از نقل و انتقالات بیش از 5000 دلار انتقال نمی‌یابد و مشتریان بایستی مدارکی که نشان‌دهنده احتیاجشان برای انتقال پول باشد ارائه دهند. دیگر بانک‌های تجاری از این اقدام پیروی کردند.

[ویلیام] سولیوان

متن انگلیسی سند:

TELEGRAM

CONFIDENTIAL

 1978 NOV 5

FROM: AMEMBASSY TEHRAN

ACTION: SECSTATE WASHDC IMMEDIATE

CONFIDENTIAL TEHRAN - 10776

SUBJECT: POLITICAL/SECURITY REPORT, NOV 5

SUMMARY: WIDESPREAD DEMONSTRATIONS, THIS TIME RESULTING IN VIOLENT CONFRONTATION IN TEHRAN. TROOPS CLASHED WITH STUDENTS NEAR TEHRAN UNIVERSITY NOV 3, THEN FIRED ON SIMILAR CROWD NOV 4. PRESS FULL OF REPORTS KARIM SANJABI MAY FORM NEW GOVT, PERHAPS SHARING POWER WITH AMINI. KHOMEINI HOWEVER THREATENS TO OSTRACIZE ANY WHO DEAL WITH PRESENT REGIME. OPPOSITION DEPUTY BANI-AHMAD RESIGNED TO PROTEST ALLEGED SEIZURE OF PAVEH BY ITS MAJLIS DEPUTY SALAR JAAF. JUSTICE COMMITTEE OF MAJLIS AGREED TO STRIP DEPUTY YASSINI OF PARLIAMENTARY IMMUNITY. FORMER SAVAK FIGURES NASSIRI AND SABETI ARE BARRED FROM LEAVING IRAN. IRAN AIR HAS ANNOUNCED AIR FORCE PERSONNEL WILL OPERATE AIRLINE IF STRIKERS DO NOT RETURN TO WORK BY NOV 6. MINISTER OF EDUCATION GANJI REPORTEDLY SUBMITTED RESIGNATION. NEW MINISTER OF SCIENCE PANAHI RESIGNED TODAY. NATIONAL BANK HAS IMPOSED RESTRICTIONS ON TRANSFER OF CURRENCY OUT OF IRAN. RIOTS AND FIRES THROUGHOUT TEHRAN TODAY.

END SUMMARY.

1- DEMONSTRATIONS AGAIN BLANKETED IRAN OVER THE WEEKEND. FOR FIRST TIME IN SEVERAL WEEKS, TEHRAN HAD WORST VIOLENCE. CONSULATES REPORT DEMONSTRATIONS DISPERSED BY TEAR GAS IN TABRIZ AND PEACEFUL MARCHES IN SHIRAZ. SCHOOL BUS LEAVING INTERNATIONAL SCHOOL IN SHIRAZ WAS PELTED WITH STONES, BUT THERE WERE NO INJURIES. TWO DEATHS WERE REPORTED IN BABOL. EVERY CITY, MARTIAL LAW OR NOT, HAD SIZABLE CROWDS IN STREETS.

2- IN TEHRAN, WHICH HAD FOR DAYS EXPERIENCED LARGE STUDENT RALLIES WITHOUT MUCH VIOLENCE, TROOPS FIRED ON CROWD AS STUDENTS ATTEMPTED TO MOVE FROM TEHRAN UNIVERSITY NTO CITY STREETS. SCENARIO WAS ENACTED TWICE, AS STUDENTS TRIED TO LEAVE EN MASSE ON NOV 3 AND 4 FIRST DAY, TROOPS FIRED TEAR GAS AND CHARGED CROWD, USING CLUBS. STUDENTS NONETHELESS RIOTED IN SMALLER HIT AND RUN GROUPS, DAMAGING BUILDINGS IN THE AREA. YESTERDAY, HUGE CAMPUS RALLY AGAIN CONFRONTED TROOPS AT MAIN CAMPUS ENTRANCE, THROWING ROCKS AND BOTTLES WHEN TROOPS TOLD THEM TO DISPERSE. JOURNALIST EYEWITNESS SAID TROOPS FIRED TEAR GAS, THEN FIRED IN THE AIR, FINALLY SHOOTING INTO CROWD. REPORTS OF CASUALTIES VARY WIDELY. IT WAS NOT A JALEH SQUARE INCIDENT, BUT REPORTS INDICATE BETWEEN 2 AND 10 WERE KILLED. GOVT ADMITS SHOOTING, DENIES THERE WERE FATALITIES. TEHRAN UNIVERSITY CHANCELLOR, WHO HAS WORKED TO RETAIN CREDIBILITY WITH STUDENTS, ALSO DENIED ANY WERE KILLED THOUGH 11 WOUNDED. THIS WAS IN ANY CASE THE WORST INCIDENT IN TEHRAN SINCE JALEH SQUARE. SHOOTING DID NOT PREVENT CROWD FROM RANSACKING BANKS, SHOPS, ETC. THROUGHOUT THAT SECTION OF CITY, REACHING AS FAR AS INTERCONTINENTAL HOTEL.

3- PRESS IS FULL OF REPORTS OF POLITICAL MOVES, USUALLY INVOLVING A NEW GOVT UNDER NATIONAL FRONT LEADER SANJABI, PERHAPS IN COALITION WITH FORMER PRIMIN ALI AMINI. SANJABI IS EXPECTED TO RETURN FROM PARIS TOMORROW, AND SPECULATION IS RIFE THAT SHAH WILL SUMMON HIM TO DISCUSS FORMING GOVT. ALL THIS REMAINS UNCERTAIN, ESPECIALLY POSSIBILITY THAT AMINI AND INF WOULD COLLABORATE. FRONT SPOKESMAN DARIUSH FOROUHAR YESTERDAY STRONGLY CRITICIZED AMINI FOR BACKSTAGE MANEUVERING. FURTHERMORE AYATOLLAH KHOMEINI HAS AGAIN REJECTED ANY COMPROMISE, ADDING HE WILL OSTRACIZE ANY PERSON WHO NEGOTIATES WITH THE REGIME. SENIOR NATIONAL FRONT OFFICIAL PRIVATELY ACCUSED KHOMEINI OF IRRESPONSIBILITY AND SAID HE "ACTS LIKE A FALSE GOD." BUT WE HAVE NO SIGN HE OR ANY OTHER

OPPOSITIONIST DARES TO ATTACK KHOMEINI PUBLICLY. AYATOLLAH SHARIATMADARI HAS REITERATED STANCE THAT HE ONLY WANTS TO SEE CONSTITUTION OBSERVED. HIS POSITION IMPLIES A BREAK WITH KHOMEINI, BUT LIKE OTHER OPPOSITION LEADERS, SHARIATMADARI FEARS TO STATE CLEARLY THAT KHOMEINI IS WRONG.

4- PRESS REPORTS MINISTER OF EDUCATION MANUCHEHR GANJI HAS SUBMITTED RESIGNATION AND NO LONGER ATTENDS CABINET MEETINGS. TODAY NEW MINISTER OF SCIENCE AND HIGHER EDUCATION PANAHI ALSO RESIGNED.

5- OPPOSITION DEPUTY AHMAD BANI-AHMAD HAS RESIGNED IN PROTEST OF ALLEGED SEIZURE OF TOWN OF PAVEH (KERMANSHAHAN) BY AGENTS OF TOWN'S MAJLIS DEPUTY SALAR JAAF. HE ACCUSED JAAF OF ORGANIZING VIOLENT COUNTERDEMONSTRATIONS AGAINST JAAF'S OWN TOWN AND OF SEALING IT OFF WITH ARMED AGENTS BANI-AHMAD DEMANDED THAT JAAF BE STRIPPED ON THE HIGHWAY. OF PARLIAMENTARY IMMUNITY AND THEN PROSECUTIED. MEANWHILE JAAF IS CONFINED TO PARLIAMENT BUILDING WHILE JUSTICE COMMITTEE CONDUCTS INVESTIGATION. COMMITTEE HAS ALREADY VOTED TO STRIP DEPUTY MANSOUR YASSINI OF IMMUNITY, AND FULL MAJLIS WILL DECIDE ISSUE. YASSINI, A DEPUTY FROM TEHRAN, IS ACCUSED OF CORRUPTION.

6- FORMER SAVAK CHIEF NASSIRI AND RECENTLY-SACKED HIGH OFFICIAL PARVIZ SABETI ARE CONFINED TO IRAN WHILE THEY FACE MURDER CHARGES IN CONNECTION WITH THEIR LONG TENURE AT SAVAK. JUDICIAL AUTHORITES HAVE IMPOUNDED THEIR PASSPORTS.

7- IRAN AIR'S POLITICALLY-BASED STRIKE CONTINUES, AND THOSE FOREIGN CARRIERS WHO DEPEND ON IRAN AIR GROUND SUPPORT PERSONNEL HAVE CANCELLED FLIGHTS TO IRAN. MANAGEMENT HAS REPORTEDLY TOLD STRIKERS THAT IF THEY DO NOT RETURN TO WORK BY NOV 6, AIR FORCE PERSONNEL WILL OPERATE THE AIRLINE.

8- BANK MELLI (NATIONAL BANK) ACTED YESTERDAY/(Nov 4) TO STIFLE FLOW OF CURRENCY ABROAD. ACCORDING TO NEW REGULATIONS NO MORE THAN DOLS 5,000 MAY BE TRANSFERRED IN EACH TRANSACTION, AND CLIENTS MUST FURNISH DOCUMENTS DEMONSTRATING NEED FOR THE TRANSFER. OTHER COMMERCIAL BANKS HAVE FOLLOWED SUIT.

SULLIVAN

SOURCE: documents from the u.s. Espionage den (american embassy in iran)

منبع: اسناد لانه جاسوسی آمریکا؛ کتاب نهم؛ مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی