قیام‌های مکرر مردم یزد در سال ۱۳۵۷

انعکاس قیام مردم یزد در سال ۱۳۵۷ چند نوبت در سطح ملی و جهانی طنین افکند. نخستین بار آن همزمان با چهلم شهدای قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تبریز، در دهم فروردین ۱۳۵۷ بود. چهلم شهدای تبریز در دهم فروردین با شکوهی خاص در یزد برگزار و منجر به اهدای شهید شد. [1]

در ادامه برگزاری مراسم چهلم برای شهدا، در چهلم شهدای یزد، خود مردم یزد نیز بار دیگر قیام کردند که در این سلسله اربعین گرفتن برای شهدای شهرها بی‌سابقه بود. (پوستر این مراسم را اینجا ببینید.)

مراسم چهلم شهدای یزد با رهبری آیت‌الله صدوقی و تأکید امام خمینی(ره) در ۱۹ اردیبهشت در مسجد حظیره برگزار گردید.[2] با وجود تهدیدات ساواک، بازار تعطیل شد و جمعیت گسترده‌ای حاضر شدند. سخنرانان، جنایات رژیم را افشا کردند. این حرکت، الگویی برای «اربعینات» بعدی شد و روند انقلاب اسلامی را شتاب بخشید.

با پایان یافتن مراسم پرشور نیمه شعبان و در حالی که مردم یزد با پیروی از فرمان امام خمینی(ره) هرگونه جشن و چراغانی را تحریم کرده بودند، انتظار می‌رفت که ماه مبارک رمضان در مردادماه ۱۳۵۷ نیز به نقطه عطفی دیگر در مبارزات انقلابی تبدیل شود. فضای اعتراضات و روشنگری‌های آیت‌الله صدوقی(ره) در مسجد حظیره، همراه با اعلامیه‌های گسترده و تعطیلی‌های اعتراضی، بستر را برای برپایی مراسم پرشور عبادی-سیاسی در این ماه فراهم ساخته بود.[3] مردم متدین یزد، که ثابت کرده بودند هر مناسبتی را به فرصتی برای افشای رژیم شاه تبدیل می‌کنند، خود را برای برگزاری اعتکاف‌ها، دعاهای ندبه و افطارهای اعتراضی آماده می‌کردند؛ شور و شعوری که ساواک را به واکنش بیشتر واداشت و زمینه‌ساز اوج‌گیری انقلاب در آستانه پیروزی نهایی شد.

فرا رسیدن ماه مبارک رمضان فرصت مناسبی بود تا با بهره گیری از برپایی مجالس مذهبی و سخنرانی‌های افشاگرانه ماهیت رژیم شاه هر چه بیشتر به مردم معرفی شود. همین مسئله موجب شد تا ساواک یزد بر اساس بخشنامه اداره کل سوم، حدود یک ماه قبل از آغاز این ماه، طی نامه‌ای به شهربانی استان بنویسد: «دستور فرمایید، لیست کاملی از مساجد و منابری که در ماه رمضان دایر خواهد بود تهیه و همراه با مشخصات صاحبان مجالس و وعاظی که منبر می‌روند به این سازمان ارسال نمایند.»[4]

و متعاقب آن دستور داد: «اطلاعات رسیده حاکی است که روحانیون و وعاظ افراطی در منابر خود بخصوص در ماه مبارک رمضان به احتمال زیاد سخنان تحریک آمیزی ایراد خواهند نمود... چنانچه سخنگویان مذهبی در گفتار خود، مردم را تحریک به قتل و قیام مسلحانه و آشوب نمایند، شایسته است با هماهنگی قبلی به نحو مقتضی دستگیر و به این سازمان معرفی گردند.»[5]

هنوز چند روزی به ماه مبارک رمضان باقی مانده بود که در مسجد حظیره گفته شد: «ما در ماه مبارک رمضان انتقام خون افرادی که تاکنون کشته شده‌اند، خواهیم گرفت. در این مورد برنامه‌ای هم تنظیم کرده‌ایم.»[6]

و اعلامیه جامعه روحانیت یزد نیز به تاریخ 27 شعبان المعظم 1398ق، مبنی بر: «به منظور برگزاری مجلسی همگانی در سوگ شهدای بی حساب شهرستان‌های مشهد، همدان، رفسنجان، شریف آباد کشکوئیه، کنگاور، جهرم، شیراز، اصفهان و ... که به دست عمّال ننگین طاغوت زمان و فرعون دوران، با هزارگونه فجایع ضدانسانی و شرعی و قانونی که زبان و قلم از بیانش عاجز است، صورت گرفته؛ به منظور اظهار تنفر و انزجار از دستگاه جبار مجلس فاتحه در مسجد روضه محمدیه (حظیره) صبح روز پنجشنبه از ساعت 7 الی 10 منعقد است. امید است مسلمانان غیور با تعطیل عمومی خود مجلس را از جمعیت سرشار و اعتراض خویش را با شرکت خود ظاهر سازند. محمدالصدوقی.»[7] توزیع گردید.

به این درخواست نیز پاسخ مثبت داده شد و کسبه استان، مغازه‌های خود را بستند و مراسم مسجد حظیره نیز بدون درگیری انجام شد.[8]

ولی برگزاری این مجلس در شهرستان میبد منجر به تظاهرات گسترده‌ای شد و فردایِ آن نیز جمعیتی کثیر که در گزارش ساواک تعداد آنان 5000 نفر تخمین زده شده است با پرچم‌های قرمز و پلاکاردهای متعدد به همراه آیت‌الله اعرافی از شورک به سمت میبد راهپیمایی کردند.

در این گزارش آمده است: «در خیابان اصلی میبد، ماشین صدوقی را درحالی که خود در آن قرار داشت، وسیله تظاهر کنندگان بلند شده و مقداری به جلو برده می‌شود.»[9]

و در شهرستان اردکان نیز مردم پس از مراسم ختم به خیابان‌ها آمدند و با شعار «از خون خود گذشتیم یا مرگ یا خمینی» به تظاهرات پرداختند.[10]

در شهرستان تفت هم آیت‌الله موحدی کرمانی به منبر رفت و مستقیما علیه شاه به ایراد سخن پرداخت. (گزارش ساواک از این مراسم را اینجا ببینید.)

مراسمات ماه مبارک رمضان به برگزاری پرشکوه راهپیمایی نماز عید فطر منتهی شد؛ اما در این نقطه متوقف نماند و تا پیروزی انقلاب اسلامی، پرشور ادامه یافت.

تصویری دیگر از راهپیمایی پرشکوه در روز عید سعید فطر ۱۳۵۷ در شهر یزد