مستندات وزارت خارجه در سال ۱۳۰۶ درباره حق حاکمیت ایران بر بحرین

جامعه ملل

برای ابلاغ به شورا و دُول عضو جامعه

ژنو، مورخه ۲۴ اوت ۱۹۲۸ [۲ شهریورماه ۱۳۰۷]

جزائر بحرین

اعتراض ایران بر ماده ۶ عهدنامه جده مورخه ۲۰ مه ۱۹۲۷ [۲۹ اردیبهشت‌ماه ۱۳۰۶] منعقده بین انگلستان و حجاز

یادداشت رئیس دارالانشاء

در تعقیب اسناد نمره [...] و نمره [...] رئیس دارالانشاء افتخار دارد مراسله ذیل مورخه دوم اوت ۱۹۲۸ [۱۱ مردادماه ۱۳۰۷] و ضمیمه آن را که دولت ایران به دارالانشاء ارسال داشته است به شورا و دُول عضو جامعه ابلاغ نماید.

مراسله دولت ایران به رئیس دارالانشاء

طهران، مورخه ۲ اوت ۱۹۲۸

در تعقیب مراسله مورخه ۲۳ نوامبر ۱۹۲۷ [اول آذرماه ۱۳۰۶] خود دائر به حقوق ایران بر جزائر بحرین که در روزنامه رسمی جامعه ملل تحت نمره [...] انتشار یافته افتخار دارم سواد جوابی که این‌جانب به مراسله سر استن چمبرلن مورخه ۱۸ ژانویه ۱۹۲۸ [۲۷ دی‌ماه ۱۳۰۶] که در روزنامه رسمی تحت نمره [...] منتشر شده داده‌ام، لفاً برای تکمیل اطلاع دُول عضو جامعه ارسال دارم.

به طوری که ملاحظه می‌فرمایید دولت ایران کاملاً بر اعتراض خود نسبت به ماده ۶ عهدنامه ۲۰ مه ۱۹۲۷ منعقده بین انگلستان و حجاز باقی است.

امضاء - ف. پاکروان، کفیل وزارت امور خارجه

****

[پاسخ وزارت امور خارجه ایران به نامه سر استن چمبرلین وزیر امور خارجه انگلستان درباره حق حاکمیت بر بحرین]

وزارت امور خارجه

مراسله از طرف وزیرمختار ایران به وزیر خارجه لندن

بر حسب امر دولت متبوعه خود احتراماً خاطر جنابعالی را قرین استحضار می‌دارد که:

دلائلی که وزارت امور خارجه دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان در ضمن مراسله مورخه هجدهم ژانویه [۱۹۲۸] نمره ۲۲۰-۵۱-۹۱ اشعار فرموده‌اند به هیچ‌وجه نمی‌تواند دولت ایران را متقاعد نماید و عقایدی را که دوستدار در طی مراسله سابقه خود بیان نموده تعقیب ننماید. لهذا دولت متبوعه دوستدار کاملاً حقوق حاکمیت خود را بر جزایر بحرین برای خود محرز می‌داند.

۲- به عقیده دولت ایران از نقطه نظر جغرافیایی و نژادی که در مراسله محترمه به آن اشاره شده به هیچ‌وجه دلیلی بر عدم حاکمیت ایران در بحرین نبوده، بلکه بالعکس روابط ملی و اقتصادی ثابتی سکنه سواحل ایران را با اهالی جزایر بحرین از دیرزمانی مربوط نموده است.

۳- از نقطه نظر تاریخی تسلط ایران در جزایر مزبوره که جزء لایتجزّای ایران است، نه فقط تا آخر قرن هیجدهم بوده بلکه به موجب اسنادی که در دست است در قرن نوزدهم در موارد مختلفه شیوخ حکام بحرین تبعیت سلطنت ایران را شناخته و به خزانه ایران مالیات بحرین عاید شده است.

۴- دولت ایران هیچ‌وقت تردیدی راجع به حاکمیت خود در بحرین به واسطه اظهارات دولت انگلستان که شیخ بحرین شخصاً مستقل است، حاصل نکرده، این عنوان از طرف دولت انگلستان چندین مرتبه شده است. چنان‌که لرد کلارندن [وزیر امور خارجه انگلستان] هم در مراسله خود مورخه ۵ مارس ۱۸۶۹ [برابر با ۱۵ اسفندماه ۱۲۴۷] با یک طرز قطعی این عنوان را کرده بود، ولی پس از ملاحظه اسنادی که توسط سفارت ایران در لندن ارائه شد لرد کلارندن که نماینده عقیده دولت انگلستان بود به موجب مراسله مورخه ۲۹ آوریل ۱۸۶۹ [برابر با ۹ اردیبهشت‌ماه ۱۲۴۸]، که مضمون آن به عقیده دولت ایران هیچ‌وقت نمی‌تواند مورد توجیهی واقع بشود، نقطه نظر خود را تغییر داده و به موجب مراسله مزبوره دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان تصدیق می‌نماید که دولت علیه ایران از اینکه حقوق حاکمیت او نسبت به بحرین رعایت نشده اعتراض نموده است و دولت انگلستان به این اعتراض ایرادی نکرده است و هیچ عنوانی هم از حق حمایتی که تصور می‌نمود در آنجا داشته، نکرده است، فقط اظهار نموده است که شیخ بحرین با دولت انگلستان دارای قرارداد می‌باشد. در این مراسله دولت انگلستان پس از آنکه در مراسله سابقه خود حق حمایت خود را بر بحرین مسلّم می‌دانست صریحاً تصدیق می‌کند که تعهدات دولت انگلستان نسبت به شیخ بحرین فقط برای این منظور است که از دزدی دریایی و خرید و فروش برده جلوگیری شود، در این صورت چطور ممکن است و چگونه می‌توان تصور نمود که اجرای وظیفه پلیس تبدیل به حق حمایت بشود. لرد کلارندن در خاتمه مراسله خود به دولت ایران این حق را صریحاً واگذار می‌کند که هرگاه دولت ایران وسائل پلیس خلیج را داشته باشد دولت انگلستان این وظیفه را از خود سلب و دولت ایران را عهده‌دار خواهد داشت، و تعهد نموده است که هر اقدامی را نسبت به شیخ بحرین بنمایند دولت ایران را مطلع سازند و علت این را هم بُعد مسافت بین خلیج و طهران دانسته است، و این یک دلیل خیلی قوی بر حق حاکمیت دولت ایران است.

۵- اهمیت اثرات قرارداد ۱۸۲۲ راجع به بحرین در مبادله یادداشت‌های ۱۹۰۷ که فعلاً به آن اشاره می‌فرمایند با یک نظر موجه و بی‌تردیدی از طرف دولت ایران خاطرنشان شده است. اینک مضمون مراسله وزارت خارجه ایران به سفارت انگلیس مورخ ۴ جمادی‌الثانیه ۱۳۲۵ هجری [برابر با ۲۳ تیرماه ۱۲۸۶] نمره ۶۴۸ را ذیلاً درج می‌نماید:

«قرارداد سنه ۱۸۲۲ ولو به طوری که آن جناب احتمال می‌دهند مُجری نشده باشد مزاحم با منظوری که اولیای دولت علیه در آن قرارداد دارند نیست. مأمورین رسمی دولت انگلیس در آن موقع حال آن جزایر و حقوق ایران را در آنجا آن‌طور دیده و شناخته‌اند که تصدیق کرده‌اند. حالا اگر قراردادی هم ضمناً داده باشند که آن قرارداد فرضاً هم اجراء نشده باشد ربطی به اصل تصدیق مأمورین آن دولت به حقوق این دولت در آن جزیره ندارد و در اصل این نقطه است که دولت ایران منتظر حق‌گذاری آن دولت دوست هستند که این حق را که از قدیم در آن جزیره برای این دولت شناخته شده مرعی دارند.»

۶- به موجب مراسله لرد کلارندن حق حاکمیت مستقیم دولت ایران نسبت به بحرین اذعان گردیده و از این تاریخ بعد هم برای دولت انگلستان حق دیگری حاصل نشده است. بنا به مراتب فوق هیچ‌وقت حق حاکمیت دولت ایران در جزیره بحرین قطع نگردیده و چندین مرتبه هم این حق دولت ایران بر جزائر مزبوره چنان‌که اشاره شده از طرف دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان و شیوخ حکام بحرین شناخته شده است.

در خاتمه این نکته را خاطرنشان می‌نماید که بنا به مقررات حقوق بین‌الملل هرگاه اجرای وظیفه پلیس قطعه‌ای از یک مملکتی را نظر به مقتضیاتی دولت دیگری عهده‌دار شود، هیچ‌گاه این حق ولو به طریق مرور زمان نیز باشد ممکن نیست تبدیل به حق حاکمیت بشود.

دولت دوستدار امیدوار است که دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان تصدیق بفرمایند که ماده‌ای که در عهدنامه جده مذکور شده است فقط می‌تواند به اسم مالک حقیقی جزائر بحرین که دولت ایران است بسته شود و هرگاه با دلائلی که در این مراسله تشریح شده است دولت اعلیحضرت پادشاه انگلستان نخواهد خط مشی خود را تغییر بدهند، دولت علیه ایران هم از حق حاکمیت خود صرف‌نظر نخواهد کرد.