معجزه سوم در چهلم امام

امام خامنه‌ای در اربعین پدر امت چه گفت؟

«چهل روز از فقدان عظیم و مصیبت‌بار امام بزرگوارمان می‌گذرد و [...] باور کردن این حقیقت تلخ، بسیار سخت است. در طول سال‌های گذشته، تصور دنیای بی‌روح و فضای افسرده و زندگی غم‌انگیزی که در آن، امام و رهبر و مراد و معلم و مرشد و پدر و امید ما حضور نداشته باشد، برایمان بسیار دشوار بود.»

چهلمین روز پس از ارتحال امام خمینی، جمعه بود و آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، برای نخستین بار در کسوت امامت امت به ایراد خطبه جمعه می‌پرداخت. او در ادامه آن بیان حزن‌آلود گفت: «از خود آن معلم بزرگ و پدر مهربان آموخته‌ایم که مصیبت‌ها را - هرچند بزرگ باشند - باید تحمل کرد. [...] ای خمینی عزیز! از خدای تو کمک می‌گیریم و درس‌های تو را، درس زندگی خود قرار می‌دهیم، تا شاید از این مصیبت، پلکانی به سمت هدف‌های والا و عزیزی که یک عمر در راه آن مجاهدت کردی، بسازیم.»[1]

کعبۀ دلها

بخشی از سوگواران در حرم امام خمینی بودند و آن نماز، در دانشگاه تهران برگزار شده بود. پس از نماز آیت‌الله به حرم امام رفت. «روز چهلم امام رضوان‌اللَّه‌علیه بنده با هلیکوپتر به مرقد ایشان رفتم تا در مراسم شرکت کنم. وقتی از آن بالا به پایین نگاه کردم، دیدم بیابان پر از جمعیت شده و افراد به نقطه‌ای می‌روند که تا چهل روز قبل در آن‌جا چیزی نبود - زمین صاف و بایری بود - اما حالا این گونه مرکز توجه و کعبۀ دلها شده است. این نبود مگر به خاطر ارتباط و پیوند معنوی این مرد با خدا، والّا این کارها هیچ وقت با قرارداد و دستور و امثال این‌ها تحقّق پیدا نمی‌کند.»[2]

در آن مراسم از امام جمعه پکن تا علماء حزب الله و جنبش امل، از مردم شیعه و سنی پاکستان و هند تا اساتیدی از انگلیس و گینه، کنیا و فرانسوی و ... حاضر بودند. جمعیت میلیونی نیز از سراسر کشور به بهشت زهرا و اطراف حرم مطهر آمده بود تا جایی که پنجاه کانکس و بیش از هزار نیروی درمانی، خدمات رسانی به این جمع را بر عهده داشت. بلندگوها سخنان امام خمینی درباره وحدت را پخش می‌کرد و غم امت برای رهبر محبوب‌شان آنها را بی‌نیاز از مداح برای گریه و شیون کرده بود.[3] (تصاویر آن مراسم را در اینجا ببینید.)

میثاق‌نامه ۱۰ ماده‌ای

خطبه نمازجمعه تنها سخنرانی امام سیدعلی خامنه‌ای درباره بنیانگذار انقلاب اسلامی نبود و چند سخنرانی فرعی نیز در جمع‌های متعدد حاضر در چهلم خمینی کبیر ایراد فرمود؛ اما امام شهید، به این نیز اکتفا نکرد و برای بزرگداشت استاد فقیدش جدای از آن خطبه پرشور، پیامی تفصیلی نیز منتشر کرد. «ملت ایران[...] در این چهل روز، سوخت و گریست و ناله زد؛ اما گردنِ افراشته و چهرۀ امیدوار و دست و بازوی توانا و ارادۀ پولادین خود را نیز نشان داد و دوست و دشمن را به تحسین وادار ساخت.» متن پیام بمثابه یک میثاق‌نامه ۱۰ ماده‌ای برای تداوم راه امام بود و در بند دهم، که پایان بخش آن پیام بود از ضرورت ساختن کشور در پایان جنگ گفت: «آخرین مطلب، دربارۀ بازسازی است. [...] اهمیت بازسازی در امروز، کمتر از اهمیت جنگ [...] نیست؛ و همان‌طور که همت و اراده و مشارکت مردم در جنگ دارای نقشی بزرگ و بسیار مؤثر بود، امروز نیز همکاری و حضور و مشارکت مردم می‌تواند نقش مهمی را در بازسازی ایفا کند. دشمنان در کار بازسازی نیز مانند جنگ کارشکنی و دشمنی خواهند کرد؛ اما ارادۀ انقلابی مردم می‌تواند توطئۀ دشمنان را خنثی کند.»[4]

اما این چهل روز، جدای از سیاه‌پوشی و عزاداری، رخداد مهم دیگری را نیز در دل داشت. از همان روز نخست اعلام خبر نتیجه اجلاس خبرگان رهبری، بیعت وسیع و گستردۀ مردم و عالمان دین را در همه شهرها در پی داشت که به صورت حضوری، شرکت در راهپیمایی‌ها، انتشار اطلاعیه و پیام تبریک و امضای طومارها انجام شده بود. کاروان‌های میثاق با امام و بیعت با رهبری در آستانۀ چهلمین روز ارتحال امام خمینی از سراسر کشور به راه افتاد.[5] این بیعت تا ماه‌ها استمرار داشت و در قالب مانورهای بیعت با رهبری در برخی مناطق مرزی و راهبردی کشور[6] و برگزاری سمینارهای میثاق با امام و بیعت با رهبری ادامه یافت.[7]

معجزۀ سوم پس از ارتحال امام

همه این موارد، در شرایطی بود که خبرگان قانون اساسی نیز به صورت همزمان در پی اصلاح مفادی از قانون اساسی بود و به اقتضای آنچه در جلسه خبرگان چهاردهم خرداد گذشته بود، باید پس از همه‌پرسی قانون اساسی، موضوع تصدی رهبری از سوی امام سیدعلی خامنه‌ای در خبرگان رهبری مجدد به رأی گذاشته می‌شد. گمانۀ موقت بودن رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، از سوی برخی رسانه‌های خارجی و مجامع نخبگانی در داخل کشور ترویج می‌شد. با این حال، هیچ تردیدی در جامعه دربارۀ تداوم این مسئولیت وجود نداشت و استقبال عمومی مردم و نخبگان از انتخاب خبرگان هم مزید بر علت شد تا مسئولان کشور، از هر گونه موضع‌گیری متزلزل‌کنندۀ رهبری جدید خودداری کنند. اجلاسیۀ فوق‌العادۀ پانزدهم مرداد ۶۸، در محل مجلس شورای اسلامی در تهران برگزار شد رئیس آن درباره پذیرش عمومی مردم و نیز مقبولیت نسبی نخبگان و مراجع رهبری آیت‌الله خامنه‌ای سخن گفت. به اعتقاد آیت‌الله مشکینی، در این مدت کوتاه از رحلت امام تا آن روز، سه معجزه و رویداد الهی در فضای سیاسی کشور رخ داد: نخست، بدرقۀ امام از سوی مردم و شرکت اقشار گوناگون در مراسم عزاداری؛ دوم، انتخاب خبرگان رهبری دربارۀ جانشین امام و رهبر آیندۀ نظام اسلامی و عظمت مراسم چهلم سبب شد تا این روحانی مهذب، شرکت گستردۀ مردم در مراسم چهلم حضرت امام خمینی را هم که نوعی تجدید میثاق با رهبر جدید نیز بود، به عنوان معجزۀ سوم الهی قلمداد کند.[8]